Суббота, 25 апреля 2015 01:11

Партызанскі вернісаж

Наталля ФІЛІПОВІЧ

У музеі рыхтавалася выстава да 85-годдзя заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі Сяргея Раманава. Падчас афармлення экспазіцыі расчыніліся дзверы выставачнай залы, і мы ўбачылі нашага паважанага мастака, які за плячыма нёс нешта загорнутае ў коўдру. 

Сяргей Рыгоравіч разгарнуў сваю цяжкую ношу са словамі: «Вось якой была мая першая творчая справаздача ў маі сорак чацвёртага года ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне». Так мы сталі першымі гледачамі карціны «Партызанскі вернісаж» і з хваляваннем слухалі гісторыю яе стварэння: — Увесь мой мастацкі багаж складаўся з самаробнага кішэннага альбомчыка, агрызка алоўка ды кавалачка гумкі. Знайсці паперу было вельмі цяжка. Іншы раз ёю забяспечвалі разведчыкі, галоўным чынам шпалерамі. Маляваць даводзілася ў самых незвычайных умовах: верхам на кані, калі брыгада была ў паходзе, у засадзе, на прывале, у хвіліны адпачынку ў зямлянцы, нават стоячы ў нарадзе. Усе свае малюнкі я насіў у рэчмяшку, у вокладцы фотаальбома, які мне аднойчы падаравалі… У пачатку лета 1944 года адзначалася двухгоддзе нашай брыгады. Да таго часу я ўжо меў нямала малюнкаў, карыкатур, сяброўскіх шаржаў. Камісар атрада Аляксандр Мальцаў прапанаваў арганізаваць іх выставу, прымеркаваўшы яе да другой гадавіны стварэння 8-й Рагачоўскай партызанскай брыгады. Паўстала пытанне: дзе і як? Неўзабаве выйсце было знойдзена: я нарэзаў пруткоў лазы, расшчапіў іх, уставіў у шчыліны малюнкі і на лыкавых вяровачках развесіў на галінках дрэў. Ад павеваў ветрыку ўся экспазіцыя ажывала, гайдалася, а наўкол стаялі ўзброеныя людзі. Гэта былі першыя гледачы маёй першай персанальнай выставы.

Гэты аповед мастака-партызана яскрава адлюстраваны ў кампазіцыі «Партызанскі вернісаж», як роздум аб часе і аб сабе. Сяргей Рыгоравіч Раманаў нарадзіўся ў Маскве 17 верасня 1914 года. Пасля заканчэння фабрычна-заводскага вучылішча працаваў токарам на заводзе і адначасова вучыўся на курсах для мастакоў заводскіх шматтыражак пры рэдакцыі часопіса «Крокодил». У 1939 годзе скончыў мастацкапедагагічнае вучылішча і быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію. Першае бая вое хрышчэнне малады баец прыняў у чэрвені 1940-га, як удзельнік Бесарабскага канфлікту ў складзе Паўночнай групы войскаў пад кіраўніцтвам генерала арміі Георгія Жукава. За выдатную вучобу і грамадскую дзейнасць у палку Раманаў быў прэміраваны дзесяцідзённым водпускам дадому. Але пачалася вайна.

Абарончыя баі пад Кіевам, дзе ён быў паранены, зведаў горыч акружэння, пакуты першых адступленняў і палон у 1942 годзе. Потым Сяргей здолеў уцячы з фашысцкага канцлагера. Партызанскі рух на Беларусі выліўся ў магутнае ўсенароднае супраціўленне. Народныя мсціўцы наводзілі жах і паніку на захопнікаў, мацавалі веру ў Перамогу нашага народа. У цяжкіх баях мужнелі людзі, прыходзіла папаўненне. Так, у 1943 годзе Раманаў прыйшоў вопытным байцом у 8-ю партызанскую брыгаду, якая базіравалася ў Рагачоўскіх, Усакінскіх, Клічаўскіх і Быхаўскіх лясах. У якасці кулямётчыка ўдзельнічаў у шматлікіх баявых аперацыях, быў паранены. Партызанскія мастакі заўсёды былі разам са сваімі героямі, хадзілі з імі на заданні, мініравалі дарогі, узрывалі масты, знішчалі варожыя гарнізоны. Свае замалёўкі Раманаў рабіў у рэдкія вольныя хвіліны. Маляваў разведчыкаў і падрыўнікоў, камандзіраў і камісараў, герояў баёў, эпізоды партызанскага жыцця — будаўніцтва зямлянак у новым лагеры, кароткі адпачынак у лесе, — часам добрым гумарам. Трэба зазначыць, што шматлікія сюжэтныя замалёўкі партызанскіх мастакоў дапаўняюць пэўнымі фактамі пісьмовыя звесткі аб баявой дзейнасці і ідэйнавыхаваўчай рабоце атрадаў і брыгад, што захоўваюцца сёння ў фондах Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Яны прыцягваюць увагу перш за ўсё сваёй шчырасцю. Партызанскае жыццё іншы раз было поўнае такіх дэталей, што знарок і не прыдумаеш. І гэта знайшло сваё ўвасабленне ў графічных аркушах. Унікальнай старонкай творчасці Сяргея Раманава стала афармленне партызанскіх рукапісных выданняў. У «баявых лістках», насценных газетах і рукапісных часопісах ён стварыў дзясяткі арыгінальных ілюстрацый да артыкулаў, апавяданняў, партызанскага фальклору. З сімпатыяй і любоўю мастак прапускаў праз прызму гумару многія моманты партызанскага жыцця. Сатыра з’яўлялася дзейснай зброяй нагляднай агітацыі. Не было паратунку Гітлеру і яго  памагатым у карыкатурах і коміксах Раманава. Такі сплаў літаратуры, вуснай народнай творчасці і выяўленчай мовы — вельмі моцны мастацкі інструмент. На жаль, ва ўмовах ляснога жыцця з яго баямі і паходамі, не заўсёды ўдавалася беражліва захоўваць нават самыя каштоўныя ў мастацкіх адносінах работы. А пасля вайны карэнны масквіч назаўсёды застаўся ў Беларусі. Тут сустрэў ён і асабістае шчасце. Раманаў стаў адным з першых мастакоў — супрацоўнікаў Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Запіс аб прыёме на работу ў музей датаваны 16 ліпеня 1944 года. Большасць супрацоўнікаў — былыя партызаны і падпольшчыкі. Сярод іх быў і мастакфрантавік, мастак-партызан Раманаў, узнагароджаны медалямі: «За адвагу», «За абарону Кіева», «Партызану Айчыннай вайны» I ступені. Музею быў выдзелены адзін з нямногіх уцалелых у Мінску будынкаў — Дом прафсаюзаў на плошчы Свабоды. Першая экспазіцыя для наведвальнікаў адкрылася 22 кастрычніка 1944 года афармленнем дзвюх выстаў: «Узбраенне беларускіх партызан» і «Бальшавіцкі друк Беларусі ў дні Вялікай Айчыннай вайны». За творчую працу над іх афармленнем разам з іншымі супрацоўнікамі Сяргей Раманаў быў узнагароджаны першымі музейнымі граматамі. Дзесяцігоддзямі фарміраваўся творчы багаж Раманава. Мастак шырокага творчага дыяпазону, ён выступаў у якасці графіка-станкавіста і ілюстратара кніг, сатырыка і плакатыста, плённа працаваў у жывапісе. Яго першае сюжэтна-тэматычнае палатно «У пошуках сына», напісанае ў 1945 годзе, і сёння прадстаўлена ў музейнай экспазіцыі. Мастак стварыў некалькі графічных цыклаў, прысвечаных мірнай працы, але галоўнай у творчасці Сяргея Рыгоравіча заўсёды заставалася партызанская тэма. Знаёмых герояў мы сустракаем і ў кніжнай графіцы. Сярод аформленых ім кніг такія вядомыя, як «Дрыгва» Якуба Коласа, «Векапомныя дні» Міхася Лынькова. Творчы партрэт Раманава дапаўняе яго трыццацігадовая праца як таленавітага карыкатурыста ў часопісе «Вожык», на старонках якога паказаў сябе майстрам палітычнай і бытавой сатыры.

Раманаў — мастак-рэаліст, ён быў выключна патрабавальны да сябе. Не адно дзесяцігоддзе яго творы былі ў цэнтры мастацкага жыцця рэспублікі, сталі залатой спадчынай беларускага выяўленчага мастацтва.

 «Пока творю, я буду жить!». Гэтыя словы вядомага паэта Мікалая Дарызо з’явіліся эпіграфам юбілейнай выставы, прысвечанай 85-годдзю заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь Сяргея Рыгоравіча Раманава. На жаль, яна была апошняй.

Прочитано 2207 раз
Оцените материал
(0 голосов)

Год малой родины

 

Телефон доверия

Подписка

 

Система «Расчёт»