На Любаншчыне пякуць боханы паводле старадаўніх рэцэптаў

У вёсцы Жораўка Любанского раёна крамны хлеб амаль не запатрабаваны. Ездзяць аўталаўкі туды-сюды, прывозяць свежыя боханы – а ніхто не бярэ! Справа ў тым, што жораўцы ўсе як адзін самі выпякаюць хлеб – у печы, па арыгінальных векавых рэцэптах. Гадоў мо дзесяць ужо як… А задала моду на хатні прысмак Ірына Міхайлаўна Жудрык. Па яе ініцыятыве ў вёсцы адкрыўся Дом хлеба і ўзнікла аматарскае аб’яднанне «Кулідка» (тое ж, што і бохан). Карэспандэнты «МП» узялі майстар-клас і даведаліся, у чым жа асаблівасць жораўскіх хлябоў.

Як папрацуеш – так і з’ясі!
Звычайная сельская хатка на ўскрайку вёскі. Менавіта тут месціцца знакаміты Дом хлеба. Толькі падышлі бліжэй – літаральна патанулі ў салодка-даўкім водары. Як запэўніла гаспадыня Ірына Жудрык, пах свежаспечанага хлеба прапісаўся тут ужо назаўжды.

– Ледзь не кожны дзень выпякаем кулідкі: то свята якое, то дзень народзінаў у каго з жораўскіх, ці проста бохана свежага захацелася. Вось і вы прыехалі пачаставацца мясцовым далікатэсам.

Першае, што кінулася ў вочы, ледзь пераступілі парог хаты, – вялізная, амаль на палову пакоя печка. Ад яе патыхала спякотай, ажно дыхаць не было чым. Але інакш нельга. Перш чым пачынаць выпякаць хлеб, трэба добра прапаліць у печы.

– Цудоўна, што загадзя патэлэфанавалі: я паспела рашчыніць хлеб. Разумееце, каб атрымаўся выдатны бохан, трэба шмат часу – амаль двухдзённая падрыхтоўка. Спачатку заліваю аржаную муку кіслым малачком або кефірам, пакідаю на 12–14 гадзін каля печы. Ноч яно пакісне, а зранку ўжо можна рабіць цеста. Дадаю пшанічную муку, соль, крыху дражджэй. Тут нічога мудронага няма, а вось вымесіць цеста для двух дзясяткаў боханаў – задача больш складаная.

Перамяшаць яго пажадана столькі разоў, колькі дзён у годзе. Папрацуеш так хвілін 20 – і ўжо спіна ные, і рукі баляць, але ж кі­даць нельга!

Падкасаўшы рукавы, гаспадыня пачала адбіваць цеста. Вымешвала доўга, старанна, каб ніводнага камяка не засталося. Час ад часу спынялася, падымала цеста да сябе і прыглядалася: цягнецца яно або кавалкамі спадае? Мы даведаліся, што цеста павінна «плысці» ўніз вельмі павольна.

Нарэшце Ірына Міхайлаўна спынілася. Накрыла дзежку ручніком і падсунула бліжэй да печы. «Праз гадзіны дзве пачнём выпя­каць. А пакуль трэба даць цесту падысці», – патлумачыла яна. Для нас жа гэты час вельмі спрыяльны для таго, каб пагаманіць з гаспадыняй ды абавязкова выведаць: адкуль у яе такая любоў да хатняга бохана?

– Маці з дзяцінства прывучыла да свайго, жывога, хлеба. Крамны яна не любіла і не прызнавала, бо там і дабавак розных шмат, і чарсцвее ён хутка. А галоўнае – душы ў ім няма, таму што робіцца па канвееру. Я яшчэ да печкі добра не даставала, а ўжо выпякала. Цяжка было, не ўсё атрымлівалася, але ж мусіла маці дапамагаць. Хатні хлеб – гэта натуральны смак і водар аржанога, пшанічнага зерня. Хатні бохан застаецца мяккім і духмяным каля двух тыдняў, – кажа Ірына Міхайлаўна. Дарэчы, яе маці нават сёння ў свае 87 год пячэ хлеб.

Адзін дух, дый толькі!
За размовай не заўважылі, як саспела цеста і ў печы дагарэлі дровы. Ірына Міхайлаўна хуценька адгарнула жар з чарэні і паставіла на яго патэльні, каб добра прагрэліся.

– Цяпер марудзіць нельга. Печ, як кажуць, дайшла да кандыцыі: ніводнага вугольчыка не засталося, толькі адзін дух, – патлумачыла гаспадыня.

Шчодра змачыўшы рукі вадой, Ірына Міхайлаўна пачала фармаваць кулідкі. Зачарпнула добры кавалак цеста, пакруціла ў руках, крыху падтыркнула знізу і – плюх на гарачую патэльню! Перахрысціла першы бохан і ў печ адправіла.

– Далучайся хутчэй: вось твая патэльня, – прыспешыла мяне гаспадыня. – Шчодра змаж яе салам, а тады за булку бярыся!
Пакуль я паспела сфармаваць адзін хлеб, Ірына Міхайлаўна адправіла ў печ 10 па­тэльняў з цестам, закрыла заслонкай. Праз хвілін 15 кулідкі трэба дастаць і змачыць скарыначку вадой, каб была бліскучай. Пасля хлеб будзе гатавацца яшчэ паўтары гадзіны.

– Сёння выпякаць хатні хлеб – адно задавальненне, – кажа суразмоўца. — Зайдзі ў краму – табе і дрожджы, і мука на любы густ. Раней такого камфорту не ведалі… Патэльняў – і тых не хапала. Нікто ж не рабіў дзве-тры кулідкі, выпякалі па 10–15 адразу. Таму і прыходзілася збіраць начынне па ўсёй вёсцы. Патэльні перадавалі з хаты ў хату, згодна з графікам, – усміхаецца Ірына Міхайлаўна. – А яшчэ раней клалі хлеб у печ прама на вычышчаную ад попелу гарачую цагліну, падсцілаючы лісце – кляновае, дубовае, чарота. Тады хлеб адрозніваўся не толькі духмяна-кіслым водарам, але і незвычайным смакам.

Штодзённы, святочны, вясельны…
На маё пытанне, як сталася, што па Жораўцы аўталаўка не выконвае план па продажу хлеба, Ірына Міхайлаўна адказала так:
– Навошта нам крамны бохан, калі свой Дом хлеба ёсць? Збіраемся тут з суседкамі, выпякаем кулідкі – гэта ж такое задавальненне! Хаця, як прыехала сюды, хлеб мала хто выпякаў. Больш куплялі. Але ж самі ведаеце, як гэта бывае. Адна пакаштуе – другой раскажа. Трэцяя зацікавіцца, паспрабуе сама нешта спячы…

Пра Дом хлеба Ірына Міхайлаўна марыла даўно. Мела намер на яго базе стварыць аматарскае аб’яднанне, каб вучыць аднавясковак выпякаць хлеб, хацела перадаваць ім свае веды і вопыт.

– На жаль, дома печы ў мяне няма, а без практыкі ж нікуды. Калі адна з жыхарак вёскі прапанавала нам заняць пад Дом хлеба гэтую хату, я была непамерна шчаслівая. Пры падтрымцы тады яшчэ Любанскага раённага аддзела культуры зрабілі рамонт, абнавілі печку. Але мэблю, карціны, фотаздымкі – усё, што засталося ад былых гаспадароў, – вырашылі не чапаць. Тым болей што тут ёсць сапраўды ўнікальныя, рарытэтныя экспанаты.

Кіраўнік «Кулідкі» не перабольшвае. Чаго толькі варты фотаздымак апошняга гаспадара хаты Івана Пыжа. Мясцовыя сцвярджаюць, што гэта ледзь не першы ў гісторыі прыклад фоташопу. Калі гаспадар хаты ў 1930-я гады адправіўся на заробкі ў Амерыку, узяў з сабою і гэты здымак. Там аддаў яго майстрам – «дамаляваць» жанчынам багатыя сукенкі, а мужчынам – касцюмы. Такі вось першы фотападман: у Амерыку паехалі звычайныя сяляне, а ў Жораўку вярнуліся «дваране»!
Сярод такіх цікавых рэчаў і праводзяцца сустрэчы ўдзельніц «Кулідкі». Жанчыны выпякаюць хлеб пад кіраўніцтвам Ірыны Міхайлаўны.

– Ад маці шмат рэцэптаў пераняла, нешта сама знайшла. Распытвала мясцовых старажылаў. Вось так каля паўсотні рэцэптаў і назбірала.
Самым распаўсюджаным быў звычайны, або «штодзённы», хлеб. А яшчэ пяклі святочныя, партызанскія боханы – у залежнасці ад таго, што ў цеста клалі (сушаныя яблыкі, грушы, семкі, мацярдушку, кроп або кмен). Кагадзе кулідкаўкі адрадзілі старадаўні рэцэпт вясельнага каравая. Інфармацыю збіралі па крупінках, распытвалі бабуль.

Візітная картка
…Некалькі разоў Ірына Міхайлаўна спыняла говорку – пільнавала хлеб. Прызнаюся: яго чароўны водар так раздражніў апетыт, што прыйшлося слінкі глытаць. Ды толькі мая гаспадыня ўсё не здавалася: яшчэ рана, яшчэ хвілін дзесяць… Нарэшце – гатовы! Ірына Міхайлаўна пераклала хлеб з па­тэльняў на ручнік і зверху таксама накрыла ручніком. Калі бохан трохі астыў, дазволіла адламаць акрайчык.

Курейчик_Светлана_млын.by

Вам не перадаць гэты смак і водар гарачага свежаспечанага хлеба! А якое задавальненне запіваць яго халодным малаком…
Ірына Міхайлаўна прызнаецца: калі задумвала адкрыць Дом хлеба, нават не спа­дзявалася, што ён стане настолькі вядомым. Ледзь не штодня сюды па свежы бохан прыязджаюць турысты з усіх куткоў краіны.

– Дык гэта ж гатовы брэнд! Чаму б не ўключыць жораўскі Дом хлеба ў турыстычныя даведнікі? – падкідваю ідэю гаспадыні.
Яна толькі ўсміхаецца: балазе сюды і так едуць натоўпы замежных турыстаў. На смачную беларускую экзотыку яны рэагуюць так, быццам ніколі не бачылі і не спрабавалі кулідкі з печкі. Дарэчы, ёсць у Ірыны Жудрык адна цікавая ідэя, як прывабіць яшчэ болей турыстаў. Марыць яна зрабіць музей, дзе можна было б паказаць шлях ад зерня да хлеба. Але гэта ўсё ў перспектыве. У Доме хлеба чакаюць чарговую групу турыстаў з замежжа – трэба загадзя падрыхтавацца. І пакуль мы збіраемся ад’язджаць, гаспадыня рашчыняе хлеб на заўтра…

Галіна НАРКЕВІЧ

Рекомендации для Вас

Об авторе: redactor2

Добавить комментарий