Шлібабонаў не пакаштавалі, хмары не паразганялі, але ж нарагаталіся! Рэпартаж з валожынскіх Аўцюкоў

Ёсць на карце Валожынскага раёна вёсачка Дубіна́ (націск абавязкова на апошнім складзе, а то мясцовыя надта крыўдуюць). Дык вось, некалі адзін чалавек абазваў вёску цёмнай, народ яе – паганым і нават зладзейскім. Гэта ён, канешне, загнуў: у Дубіне жывуць самыя добрыя, прыгожыя і модныя людзі! А яшчэ Дубіна – самая гумарыстычная вёска Валожыншчыны. Незнарок яе называюць другімі Аўцюкамі. Што ні слова – жарт, што ні размова – абавязкова «амікдот». Карэспандэнты «МП» выправіліся ў самую прыкольную вёску раёна, дзе даведаліся, што такое шлібабон, запісалі ўнікальны рэцэпт ад усіх хвароб і пачулі неверагодную гісторыю пра мясцовага куцюр’е, якая апранала еўрапейскіх мамзэляў.

Салому еш – фасон трымай!

Да Ма­ры­ны Ча­бай, ды­рэк­та­ра Ду­бін­ско­га сельс­ка­га цэн­тра куль­ту­ры, за­ві­та­лі не вы­пад­ко­ва: да яе ў пер­шую чар­гу па­ра­і­лі звяр­нуц­ца мяс­цо­выя. Маў­ляў, Ма­ры­на Ула­дзі­мі­раў­на – эта­лон ду­бін­ско­га гу­ма­ру.

– За­хо­дзь­це, гас­цям мы заў­жды ра­ды, – зап­ра­сі­ла ў ха­ту пры­го­жая ка­бе­та га­доў 40. – За­раз з ва­мі чэ­мер­ге­сам тро­хі суг­рэ­ем­ся ды гру­цай са шлі­ба­бо­на­мі пад­сіл­ку­ем­ся. Вы ж, на­пэў­на, вы­га­ла­да­лі­ся.

З та­го, што ска­за­ла Ма­ры­на Ча­бай, не зра­зу­ме­лі амаль ні­чо­га. Але пры­знац­ца, што ду­бін­ская га­вор­ка для мя­не як кі­тай­ская гра­ма­та, не ха­пі­ла муж­нас­ці. Та­му, каб не сес­ці ў лу­жы­ну, ад­мо­ві­ла­ся і ад «ба­бо­наў», і ад гру­цы.

– Ды не, – ка­жу, – дзя­куй, я ў да­ро­зе пе­ра­ха­пі­ла та­го-ся­го. Ды і суг­ра­вац­ца ня­ма пат­рэ­бы: сён­ня ж не хо­лад­на, хі­ба што не­ба тро­хі зах­ма­ры­ла­ся, спад­ціш­ка дож­джык зак­ра­паў.

– Ча­му ж ра­ней не па­пя­рэ­дзі­лі? Мы ў Ду­бі­не, ка­лі над­вор’е кеп­скае, хма­ры ку­фай­ка­мі раз­га­ня­ем, – пад­ха­пі­ла­ся спа­да­ры­ня. А са­ма хіт­ра так гля­дзіць, ус­мі­ха­ец­ца, во­чы блі­шчаць, а што наў­ме – пас­пра­буй раз­бя­ры!

Пры­зна­ю­ся: ха­це­ла я ўжо мах­нуць ру­кой на гэ­тую неп­рыс­туп­ную Ду­бі­ну: не па зу­бах нам вёс­ка. Ад­ныя жар­ты, пры­ко­лы ды здзеў­кі. Без слоў­ні­ка і не сця­міш, пра што ка­жуць мяс­цо­выя.

– Ды не пе­ра­жы­вай­це вы так, – злі­та­ва­ла­ся, на­рэш­це, Ма­ры­на Ула­дзі­мі­раў­на. – Ду­бі­на на­сам­рэч вёс­ка ўні­каль­ная, не­фар­мат­ная. Я так­са­ма, ка­лі год 25 та­му пры­еха­ла сю­ды па раз­мер­ка­ван­ню пра­ца­ваць бух­гал­та­рам, ад­чу­ва­ла ся­бе не ў сва­ёй та­лер­цы. Га­вор­ка ў мяс­цо­вых гу­ма­рыс­таў ад­мет­ная: ду­бін­ское «ка­га-ча­га» так слых рэ­за­ла, што ву­шы ў тру­бач­ку скруч­ва­лі­ся. Спы­тай што – та­бе з цэ­лы мех нап­ля­туць. Жар­ты і смех тут на­ра­джа­юц­ца ле­дзь не з па­вет­ра. Усё ў ду­бін­цаў не як у лю­дзей: ез­дзяць на ро­ва­ры, ся­дзяць на зэ­да­лях, гас­цей сус­тра­ка­юць рыф­май, вя­чэ­ра­юць гру­цай са шлі­ба­бо­на­мі.

– Што за шлі­ба­бо­ны та­кія? Да­лі­ка­тэс мо які мяс­цо­вы? – пы­та­ю­ся ў спа­да­ры­ні.

– Ды не, – смя­ец­ца Ма­ры­на Ча­бай. – Шлі­ба­бо­ны па-нас­ку гэ­та звы­чай­ная фа­со­ля, гру­цай мы на­зы­ва­ем яч­ную ка­шу. А ве­да­е­це, што та­кое ка­мы? Тоў­ча­ная буль­ба, зап­раў­ле­ная шквар­ка­мі. Рыф­ма – гэ­та чор­ны хлеб з се­ляд­цом, а да яе чар­ка га­рэл­кі. Яшчэ ад­на ад­мет­ная ры­са ўсіх ду­бін­цаў – га­нар­лі­васць, фа­на­бэ­рыс­тасць. Жы­вуць спрад­ве­ку па пры­нцы­пу «Са­ло­му еш – фа­сон тры­май». Я і са­ма ўжо та­кая: прыйдуць гос­ці, час­та­ваць ну ня­ма чым, але і выг­ля­ду не па­даю: у ад­ной су­сед­кі ква­ша­ні­ны збе­гаю па­зы­чу, да дру­гой за блін­ца­мі злё­таю, у трэ­цяй яшчэ што вазь­му – і ўжо ёсць чым за­ку­сіць. А ку­ды па­дзец­ца? Трэ­ба фа­сон тры­маць!

Уся Ва­ло­жын­шчы­на ве­дае: ду­бін­цаў хле­бам не кар­мі – дай «амік­дот» рас­ка­заць або з су­се­да пры­каль­нуц­ца. Не вы­пад­ко­ва, што ме­на­ві­та тут на­ра­дзіў­ся зна­ка­мі­ты на ўсю Мін­шчы­ну гурт на­род­на­га гу­ма­ру «Ду­бін­скія фа­на­бэ­ры», удзель­ні­цай яко­га і з’яў­ля­ец­ца Ма­ры­на Ча­бай.

– Па­чы­на­ла­ся ўсё з гур­тка тэ­ат­раль­ных мі­ні­я­цюр, які быў ство­ра­ны ў 2001 го­дзе на ба­зе та­ды яшчэ Ду­бін­ско­га сельс­ка­га клу­ба. Ста­ві­лі не­вя­лі­кія гу­ма­рыс­тыч­ныя сцэн­кі пра вяс­ко­вае жыц­цё, – уз­гад­вае мая су­раз­моў­ца. – А ка­лі нас, на­рэш­це, ста­лі паз­на­ваць на ву­лі­цах, спра­вяд­лі­ва вы­ра­шы­лі, што звац­ца про­ста гур­тком ужо не прэс­тыж­на. Так мы ста­лі «Ду­бін­скі­мі фа­на­бэ­ра­мі». Сён­ня ў ка­лек­ты­ве, якім кі­руе Ва­ле­рый Ма­зу­ра, 10 ча­ла­век са­мых роз­ных пра­фе­сій. Аб’яд­ноў­вае ўсіх гу­мар і жа­дан­не пас­мя­яц­ца са сва­іх жа не­да­хо­паў. Мі­ні­я­цю­ры на­ра­джа­юц­ца амаль на пус­тым мес­цы: пры­нам­сі, бя­ры лю­бую сі­ту­а­цыю з жыц­ця ду­бін­цаў – і вось та­бе га­то­вая жар­тоў­ная за­ма­лёў­ка. А ўсё та­му, што на­род у Ду­бі­не гу­ма­рыс­тыч­ны і не ў ме­ру са­ма­і­ра­ніч­ны: на тан­цах з ка­сою гу­ляе, гі­та­ры на дрэ­вах вы­ро­шчвае, ма­біль­ні­кі ў по­лі збі­рае. Су­сед­кі, ка­лі і брэ­шуц­ца ад­на з ад­ной, дык не са злос­ці, а так, па-сяб­роў­ску. Ін­шая спра­ва са­ба­кі – як па­чу­юць баб­скую ла­ян­ку, з вёс­кі ўця­ка­юць… Ды не ўсе: на­шыя, ка­рэн­ныя «бар­бос­кі­ны», ужо ні­чо­га не ба­яц­ца.

Ад­куль са­мыя пры­го­жыя дзяў­ча­ты? Пра­віль­на, з Ду­бі­ны!

Гіс­то­рыя Ду­бі­ны цяг­нец­ца аж­но з XV ста­год­дзя. Зем­лі гэ­тыя на­ле­жа­лі кня­зю мсціс­лаў­ска­му Іва­ну Лін­гві­не­ві­чу. А вось наз­ва вёс­кі, як сцвяр­джа­юць мяс­цо­выя, звя­за­на з ду­бам, ва­кол яко­га ся­лі­лі­ся пер­шыя жы­ха­ры. Доў­га ста­я­ла дрэ­ва: мо­жа, ста­год­дзе ці два, па­куль ад­ной­чы не ўда­ры­ла ма­лан­ка і не раз­ла­ма­ла яго. На тым мес­цы, дзе рос асі­лак, мяс­цо­выя ўба­чы­лі вы­я­ву Бо­жай Ма­ці – паз­ней у го­нар но­вай ахоў­ні­цы па­бу­да­ва­лі кап­ліч­ку.

Гіс­то­рыю гэ­тую рас­ка­за­ла ду­бін­чы­ха Лі­лія Дзміт­ры­еў­на Ра­ма­но­віч, май­стры­ха на ўсе ру­кі. Яе ве­да­юць ва ўсёй Ду­бі­не: жан­чы­на без ма­ло­га 30 год ад­пра­ца­ва­ла нас­таў­ні­цай у мяс­цо­вай шко­ле, а як вый­шла на зас­лу­жа­ны ад­па­чы­нак – уз­на­ча­лі­ла дзі­ця­чы гур­ток дэ­ка­ра­тыў­на-пры­клад­но­га мас­тац­тва «Со­ней­ка», аб’яд­нан­не «Нат­хнен­не» пры Ду­бін­скім сельс­кім цэн­тры куль­ту­ры. Да­рэ­чы, у свой час Лі­лія Дзміт­ры­еў­на ву­чы­ла ма­ці Ма­рыі Ва­сі­ле­віч, на­шай «Міс Бе­ла­русь – 2018».
– У Ду­бі­не жы­лі яе дзя­ду­ля з ба­бу­ляй, тут і ма­ці на­ра­дзі­ла­ся, Але­на Іва­наў­на, мая ву­ча­ні­ца. Ма­ша лю­бі­ла пры­язджаць да ба­бы Га­лі і дзе­да Ва­ні ле­там на ка­ні­ку­лы.

Лі­лія Дзміт­ры­еў­на, як і ўсе ду­бін­цы, ве­дае без­ліч «амік­до­таў», па­рад, рэ­цэп­таў. Мо­жа пра­спя­ваць на­цы­я­наль­ны гімн «Рэс­пуб­лі­кі Ду­бі­на» і з хо­ду вы­дае эк­склю­зіў­ныя ін­струк­цыі-пад­каз­кі на ўсе вы­пад­кі жыц­ця.
– Ка­лі хо­чаш быць зда­ро­вай і ні­ко­лі не хва­рэць, ра­бі так: пра­чну­ла­ся – аба­вяз­ко­ва са­ло­ні­цай пас­не­дай. Пас­ля ляж, ад­пач­ні тро­хі. Гэ­та свя­тое. Як ад­пач­неш – са­дзі­ся па­луд­на­ваць. Ква­ша­нін­кай ся­бе па­час­туй, мо­жаш і ча­рач­ку ан­трэ­во­лі ма­ха­нуць. Пе­ра­дых­ні га­дзі­ну-дру­гую, і за вя­чэ­ру бя­ры­ся. Моц­на не на­я­дай­ся: ка­мы са шлі­ба­бо­на­мі зва­ры, ка­пус­ткі нак­ры­шы. Так і дзень пройдзе.

Гля­джу на ба­бу Лі­лю і не ра­зу­мею: смя­ец­ца з мя­не гу­ма­рыс­тка ці на поў­ным сур’ёзе па­ра­ды дае. А яна і ву­хам не шма­нае, пра­цяг­вае сваё:
– Я ця­бе яшчэ буль­бу са­дзіць на­ву­чу па-нас­ку, ду­бін­ско­му. Тут га­лоў­ны сак­рэт у чым? Лю­дзі вы­ліч­ва­юць спры­яль­ны час, ка­лі са­дзіць трэ­ба, а гэ­та ж няп­ра­віль­на. Вар­та ве­даць, ка­лі ка­паць мож­на. І вось што ска­жу та­бе: ноч­чу ка­пай! Та­ды, пэў­на, бо­лей на­ка­па­еш.

Мяс­цо­вы ку­цюр’е

Ка­жуць, гу­мар да­па­ма­гае спра­віц­ца з пра­бле­ма­мі. Ду­бін­цы з гэ­тым згод­ны – бо­льш за тое, яны ўпэў­не­ны, што ме­на­ві­та ро­гат і смех ад­пу­дзі­лі нем­цаў ад іх вёс­кі ў вай­ну. Да­гэ­туль хо­дзіць бай­ка, ні­бы, пра­язджа­ю­чы праз Ду­бі­ну, фа­шыс­ты кры­ча­лі з пе­ра­пу­ду «Ах­тунг, ах­тунг» («Ас­ця­рож­на, ас­ця­рож­на») і бег­лі ад­сюль. До­ка­заў гэ­та­му я не знай­шла, а вось пра тое, як не­мец вы­пі­ваў за зда­роўе ду­бін­ско­га не­маў­ля­ці, па­чу­ла.

– Пай­шлі чут­кі, што аку­пан­ты ідуць у вёс­ку. Баць­ка сха­піў нас з сяс­трою – і наў­цё­кі, – пры­гад­вае 78-га­до­вая ду­бін­чы­ха Ве­ра Мі­ка­ла­еў­на Ча­бай. – Ма­ці не пай­шла з на­мі: яна толь­кі на­ра­дзі­ла, ус­таць не маг­ла. Пас­ля рас­каз­ва­ла, як ў ха­ту зай­шлі нем­цы, уба­чы­лі яе ля­жа­чую і да­вай кры­чаць: «Тыф, тыф». А ма­ці па­каз­вае ім не­маў­ля і пла­ча. Яны па­він­ша­ва­лі яе з на­ра­джэн­нем дач­кі, чар­ку га­рэл­кі пад­ня­лі за зда­роўе.

Раз­мо­ву на не­каль­кі хві­лін давяло­ся пе­ра­пы­ніць – у гос­ці зай­шла Ні­на Іо­сі­фаў­на Ча­бай, су­сед­ка ба­бы Ве­ры. Ске­міў­шы, што перад ёю ка­рэс­пан­дэн­ты з Мін­ска, ба­ба Ні­на па­ча­ла вы­да­ваць пры­ко­лы адзін за дру­гім.

– Дам та­бе адзін уні­вер­саль­ны рэ­цэпт ад усіх ба­ля­чак, але ты маў­чы, ні­ко­му не рас­каз­вай. Ну, дык слу­хай: ру­ка ба­ліць – чар­ку га­рэл­кі з пер­цам ма­ха­ні; на­га ба­ліць – чар­ку га­рэл­кі з пер­цам пры­мі; га­ла­ва ба­ліць – чар­кай га­рэл­кі з пер­цам пад­ля­чы­ся; а ка­лі ні­чо­га не ба­ліць – чар­ку га­рэл­кі без пер­цу вы­пі! – вы­па­лі­ла ба­ба Ні­на і за­ра­га­та­ла. – Гэ­та ду­бін­ское ля­кар­ства на ўсе вы­пад­кі жыц­ця.

Як за­пэў­ні­ла ба­ба Ні­на, Ду­бі­на заў­жды сла­ві­ла­ся сва­і­мі пры­га­жу­ня­мі і мод­ні­ца­мі: ап­ра­на­лі­ся мяс­цо­выя дзяў­ча­ты не горш за па­рыж­скіх мам­зэ­ляў.

– Мая ма­ці бы­ла вя­лі­кая краў­чы­ха: аб­шы­ва­ла ўсю вёс­ку. На­ват ду­бін­цы, якія эміг­ры­ра­ва­лі ў Еў­ро­пу і Аме­ры­ку, пры­сы­ла­лі ёй праз мяс­цо­вых ро­дзі­чаў тка­ні­ну, каб зра­бі­ла што эк­склю­зіў­нае. Бо ве­да­лі: па­шые так, што ін­ша­зем­ныя па­нен­кі ад зай­здрас­ці сон стра­цяць. Ма­ту­ля ўжо, ка­неш­не, ста­рал­ся: шы­ла па­лі­то з муф­тай, шы­фо­на­выя су­кен­кі ды спад­ні­цы, шаў­ко­выя ка­шу­лі. Ка­лі тка­ні­на зас­та­ва­ла­ся, і нас ап­ра­на­ла па-за­меж­на­му. Ад­ным сло­вам, бы­ло ў чым фар­сіць. Вы на мя­не паг­ля­дзі­це: пры­го­жая, мод­ная, лад­ная, а га­лоў­нае – сціп­лая! Ад­ным сло­вам, сап­раў­дная ду­бін­чы­ха! – мах­ну­ла ру­кой у мой бок ба­ба Ні­на і зай­шла­ся ад сме­ху.

…Вось якая яна, Ду­бі­на, ста­лі­ца ва­ло­жын­ска­га гу­ма­ру, ма­лод­шая сяс­тра Аў­цю­коў! Усё ў ду­бін­цаў не як у лю­дзей: ва­лю­ту сваю на­цы­я­наль­ную ўвя­лі, гімн пры­ду­ма­лі, звы­чай­ныя стра­вы за­шыф­ра­ва­лі – язык зла­ма­еш, па­куль вы­ма­віш! Па­ра­со­наў не пры­зна­юць – ім пра­сцей хма­ры ку­фай­ка­мі раз­га­няць, буль­бу ка­па­юць у поў­най цем­ры – і кля­нуц­ца, што толь­кі так пра­віль­на. Та­кіх ары­гі­на­лаў ні­я­кае лі­ха не возь­ме, а ўсё та­му, што ве­да­юць ду­бін­цы бяс­спрэч­ны сак­рэт шчас­ця: гу­мар – най­леп­шы сро­дак ад усіх хва­роб і бя­до­ты. На­ту­раль­ны, эка­ла­гіч­на чыс­ты, і што са­мае важ­нае – бяс­плат­ны!

Галіна НАРКЕВІЧ

Рекомендации для Вас

Об авторе: redactor2

Добавить комментарий